Vện họ Bùi: Dải sơn địa thấm đẫm mồ hôi tiên tổ

Ngược dòng lịch sử về cuối thế kỷ XVII, khi Thủy tổ Bùi Bá Đông đặt bước chân đầu tiên đến làng Xuân Ổ (Xuân Bảng ngày nay), nơi đây chỉ là một dải đất hoang vu, rừng thiêng nước độc. Bằng sức lao động kiên cường từ mờ sáng đến đêm thâu, cụ cùng các thế hệ đầu tiên đã bạt núi, phát rừng, cải tạo tự nhiên khắc nghiệt.

Thành quả vĩ đại của chuỗi ngày gian khó ấy là một dải bình địa rộng lớn, trù phú kéo dài từ Bến cây Da Cừa lên tận cầu Bàu Dầy, bao trùm cả khu vực núi Giếng và núi Bụt. Để ghi nhận công lao khai phá to lớn làm tiền đề cho cả một xóm làng quần tụ, Hội đồng làng Xuân Bảng xưa đã quyết định giao trọn dải đất này cho dòng họ Bùi. Từ đó, danh xưng "Vện họ Bùi" hay "Núi Giếng, núi Bụt họ Bùi" ra đời như một sự tri ân vĩnh cửu của cộng đồng dành cho những người mở đất.

Bàu Ó và Ruộng Chùa: Nơi mạch nguồn hội tụ

Nếu Vện họ Bùi là minh chứng cho sức mạnh chinh phục đồi núi, thì Bàu Ó và khu vực ruộng Chùa lại là biểu tượng của sự trù phú, sinh sôi. Trong nông nghiệp truyền thống, "bàu" là nơi tụ thủy, giữ nước để tưới tiêu cho cả vùng. Bàu Ó không chỉ cung cấp nguồn sống cho những cánh đồng khát nước mà còn mang lại sinh kế vững bền cho bao thế hệ nông dân.

Hiểu được giá trị thiêng liêng của vùng đất này, làng đã trích một phần diện tích ruộng Bàu Ó và ruộng Chùa cấp cho dòng họ Bùi làm ruộng hương hỏa. Từ những hạt lúa cấy trên nền đất Bàu Ó, con cháu họ Bùi đã nuôi dưỡng mạch nguồn gia phong, duy trì mâm cỗ xôi gà và nhang khói thờ phụng tiên tổ không đứt đoạn suốt 17 đời truyền nối.

Di sản truyền đời trên quê hương Xuân Bảng

Hôm nay, cảnh quan xóm Trung Long (xã Thanh Yên) đã có nhiều đổi thay. Dân làng dần dời lên đồi để kiến thiết không gian sống mới, ngôi mộ Thủy tổ cũng được con cháu cẩn trọng bốc dời từ núi Bụt (thuộc Vện họ Bùi) về táng tại phía Nam núi Án để phù hợp với quy hoạch chung. Thế nhưng, khí thiêng của người đi mở đất vẫn luôn bao trùm lên từng ngọn cỏ, nhành cây.

Nhắc đến Vện họ Bùi và Bàu Ó là chạm vào niềm tự hào sâu sắc của hậu duệ họ Bùi đại tôn. Đó là những trang phả ký không viết trên giấy mà được tạc vào đất đai, sông núi, nhắc nhở muôn đời con cháu về một thời kỳ gian khổ nhưng vô cùng oanh liệt của gia tộc.