Họ Bùi Xuân Bảng | Về dòng họ

Về dòng họ

Trải qua gần 400 năm lịch sử với 17 đời truyền nối, dòng họ Bùi làng Xuân Bảng (nay thuộc xóm Trung Long, xã Thanh Yên, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An) đã phát triển vững mạnh thành 03 chi, 04 nhánh và nhiều chi phái nhỏ. Không chỉ có công khai khẩn đất đai, Họ Bùi Xuân Bảng còn là một dòng họ trứ danh với truyền thống hiếu học, khoa bảng và tinh thần yêu nước quật cường, để lại nhiều di sản quý báu cho thế hệ mai sau.

Nguồn gốc và công cuộc khai cơ lập nghiệp của Thủy tổ

Theo các tài liệu và gia phả để lại, dòng họ Bùi làng Xuân Bảng có gốc tích từ vùng Hà Đông di cư vào miền Trung. Vào khoảng cuối thế kỷ XVII, Thủy tổ của dòng họ là cụ Bùi Bá Đông đã chọn vùng đất Xuân Bảng làm nơi sinh cơ lập nghiệp.

Từ một vùng bán sơn địa rậm rạp hoang vu và thưa thớt dân cư, cụ Bùi Bá Đông cùng gia đình đã tổ chức khai hoang, mở mang ruộng nương. Bằng bàn tay lao động cần cù, cụ đã hình thành nên nhiều xứ đồng trù phú cho dân làng như: Vện họ Bùi, Bến cây Da Cừa, cầu Bàu Dầy, núi Giếng, núi Bụt, Bàu Ó, ruộng Chùa.... Để tưởng nhớ công lao to lớn này, dân làng sau đó đã cắt những phần đất khai hoang cho con cháu họ Bùi làm ruộng hương hỏa.

Những danh nhân tiêu biểu làm rạng danh dòng họ

Họ Bùi Xuân Bảng tự hào sản sinh ra nhiều người con ưu tú, có đóng góp to lớn cho lịch sử dân tộc và được các triều đại phong kiến ban sắc phong, bằng cấp.

Cần sự lang, Tri huyện Bùi Hữu Lâm (1693 - 1754)

Ông Bùi Hữu Lâm là hậu duệ đời thứ 3, nổi tiếng với tư chất thông minh và uyên thâm. Ông từng là Quốc tử sinh trường Quốc tử giám và làm quan Giảng dụ dạy dỗ con em trong hoàng thất. Năm 1728, ông được thăng làm Tri huyện huyện Phúc Lộc. Bằng sự mẫn cán, ông đã đề ra nhiều giải pháp cải thiện đời sống nông nghiệp, giúp nhân dân an cư lạc nghiệp.

Chánh đội trưởng Suất đội Bùi Trọng Hải (1825 - 1878)

Là hậu duệ đời thứ 7, ông Bùi Trọng Hải là một võ tướng dũng cảm, mưu lược. Ông đã lập vô số chiến công hiển hách trong việc bảo vệ đất nước, tiêu biểu là các trận đánh dẹp lực lượng hải tặc Tạ Văn Phụng tại vùng biển Đông Bắc và giặc thổ phỉ Ngô Côn tại các tỉnh biên giới phía Bắc. Nhờ những quân công lớn, ông được triều đình ân thưởng nhiều lần và thăng tới chức Chánh đội trưởng Suất đội (trật Tòng Ngũ phẩm).

Danh nho, Tri huyện Bùi Vĩnh Tuy (1830 - 1888)

Là hậu duệ đời thứ 8, ông Bùi Vĩnh Tuy thi đậu Cử nhân năm 1855. Cuộc đời làm quan của ông gắn liền với ngành giáo dục và sự thanh liêm. Ông từng giữ chức Huấn đạo phụ trách giáo dục các huyện Duy Xuyên, Hương Thủy, Phú Lộc trước khi được thăng làm Tri huyện huyện Thanh Trì (Hàm Tòng Ngũ phẩm). Về cuối đời, ông cáo quan về quê dạy học, tiếp tục gieo mầm tri thức cho con em địa phương.

Truyền thống cách mạng vẻ vang

Kế thừa tinh thần yêu nước của tổ tiên, trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh và hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, họ Bùi Xuân Bảng đã có những đóng góp to lớn bằng máu xương.

- Dòng họ có 08 Đảng viên đầu tiên của xã Thanh Yên thời kỳ Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931).

- 01 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, 51 liệt sĩ và 92 người có công với cách mạng.

Bản thân ngôi Nhà thờ đại tôn cũng từng là nơi đóng quân, điểm dừng chân và kho trung chuyển vũ khí đạn dược của Quân khu 4 vào chiến trường miền Nam (giai đoạn 1952 - 1972).

Di sản kiến trúc nghệ thuật độc đáo tại Từ đường

Nhà thờ đại tôn họ Bùi là một công trình mang giá trị Di tích Kiến trúc - Nghệ thuật và Lịch sử, được khởi dựng vào năm 1850 (niên hiệu Tự Đức thứ 3). Trên diện tích hơn 350m², quần thể di tích bao gồm Nghi môn, sân trước, Bái đường và Hậu đường.

Điểm nhấn nghệ thuật đặc sắc nhất nằm ở các mảng chạm khắc gỗ cổ tại Hậu đường. Các nghệ nhân xưa đã sử dụng kỹ thuật chạm bong kênh để tái hiện các điển tích dân gian sâu sắc mang ý nghĩa răn dạy con cháu:

- "Sử tiết biểu thần trung" (Tô Vũ đi chăn dê): Tượng trưng cho khí tiết và lòng trung thành.

- "Điếu đài cao sĩ chỉ" (Lã Vọng câu cá): Bài học về sự kiên nhẫn, rèn luyện đợi thời cơ.

- "Cá Chép hóa Rồng", "Trúc hóa Rồng", "Mai hóa Rồng": Ước vọng về sự thành đạt trong học hành, khoa bảng.

- "Long Mã phụ Hà Đồ": Biểu tượng của sự kết hợp hài hòa âm dương, vũ trụ và sự tôn nghiêm.

Nét đẹp văn hóa tâm linh và lễ nghi dòng họ

Nhà thờ đại tôn là nơi cố kết tình cảm huyết thống, nơi con cháu hướng về cội nguồn qua các kỳ lễ trọng đại trong năm:

- Lễ giỗ Quan Thiên thần Bùi Hữu Đạo: Tổ chức trang nghiêm vào lúc 05 giờ sáng ngày mùng 01 Tết.

- Lễ Cầu Yên (02/01 âm lịch): Cầu mong quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt. Đây cũng là dịp dòng họ tổ chức Lễ mừng thọ các bậc cao niên và tuyên dương con cháu có thành tích học tập xuất sắc.

- Đại Lễ Tế Tổ (27 - 28/7 âm lịch): Là ngày lễ lớn nhất trong năm, có rước kiệu và đại tế. Con cháu các chi dâng lên tổ tiên cỗ xôi, con gà do chính tay mình chăm chút nuôi trồng để thể hiện lòng hiếu kính.

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Họ Bùi Xuân Bảng vẫn luôn giữ vững gia phong, nề nếp. Con cháu dòng họ hôm nay tiếp bước tiền nhân, không ngừng sáng tạo, cống hiến, xuất hiện nhiều Giáo sư, Tiến sĩ, kỹ sư và những người giữ chức vụ quan trọng trong xã hội. Nhà thờ đại tôn mãi là điểm tựa tinh thần vững chắc, thắp sáng niềm tự hào và khát vọng vươn lên của muôn đời con cháu họ Bùi.

Về dòng họ

Về dòng họ

GIỚI THIỆU

TIN TỨC

Tra cứu thông tin gia phả

Về dòng họ

Về dòng họ

GIỚI THIỆU

TIN TỨC