LỜI NÓI ĐẦU

"Cây có gốc mới nở ngành xanh ngọn, nước có nguồn mới bể rộng sông sâu".

Dòng họ Bùi tại làng Xuân Bảng (nay thuộc xóm Thanh Yên, xã Xuân Lâm, tỉnh Nghệ An) tính đến nay đã trải qua gần 400 năm lịch sử với 17 đời truyền nối vững bền. Lật giở những trang sử vàng, từ khoảng cuối thế kỷ XVII, Thủy tổ Bùi Bá Đông đã không quản gian khó, đến vùng đất bán sơn địa này sinh cơ lập nghiệp, khai hoang mở mang ruộng nương, tạo nên những xứ đồng trù phú như Vện họ Bùi, Bến cây Da Cừa, Bàu Ó để trao truyền cơ nghiệp cho con cháu.

Kế thừa nề nếp gia phong, mạch nguồn khoa bảng, dòng họ ta đã vinh dự sản sinh ra nhiều bậc hiền tài làm rạng danh tổ tông như Tri huyện Bùi Hữu Lâm, võ quan Bùi Trọng Hải, Huấn đạo Bùi Vĩnh Tuy; cùng với tinh thần yêu nước quật cường của 51 liệt sĩ và 01 bà mẹ Việt Nam anh hùng trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

Để tỏ lòng tri ân tiên tổ, giữ vững kỷ cương, đùm bọc lẫn nhau và giáo dục con cháu muôn đời giữ gìn nếp nhà, Hội đồng gia tộc đồng thuận lập ra bản Tộc ước này làm kim chỉ nam cho mọi hành động.

CHƯƠNG I: NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG

Điều 1. Tôn chỉ hoạt động

Con cháu họ Bùi luôn khắc ghi đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", hiếu kính với ông bà cha mẹ, hòa thuận với anh em họ mạc. Lấy việc tu dưỡng đạo đức, rèn luyện tri thức, cần cù lao động và tinh thần yêu nước làm trọng.

Điều 2. Phạm vi áp dụng

Bản Tộc ước này áp dụng cho toàn thể các thế hệ con cháu thuộc 03 chi, 04 nhánh và các chi phái nhỏ của đại tôn họ Bùi làng Xuân Bảng, bao gồm cả dâu, rể, trai, gái, nội, ngoại không phân biệt xa gần, cư trú tại quê hương hay sinh sống, lập nghiệp ở muôn phương.

CHƯƠNG II: CƠ CẤU TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ DÒNG HỌ

Điều 3. Tộc trưởng (Trưởng tộc)

Là người có vị trí cao nhất, đại diện cho dòng họ về mặt tâm linh và đối nội, đối ngoại. Tộc trưởng chịu trách nhiệm chính trong việc chủ trì tế tự, giữ gìn kỷ cương dòng họ, phân xử những vướng mắc nội bộ bằng tình thân và hướng dẫn con cháu thực hiện nghiêm túc các quy định trong Tộc ước.

Điều 4. Hội đồng gia tộc

Bao gồm Tộc trưởng, trưởng các chi, các bậc cao niên và những cá nhân có uy tín, tâm huyết với việc họ.

Nhiệm vụ: Họp bàn, lên kế hoạch tổ chức các kỳ tế lễ trọng đại; bàn bạc và định hướng chương trình hoạt động hàng năm; trực tiếp điều hành công tác tuyên dương, khen thưởng khuyến học, mừng thọ vào các dịp lễ tết.

Điều 5. Các ban chuyên trách

Tùy theo nhu cầu thực tế, Hội đồng gia tộc phân công các thành viên đảm nhiệm các ban sau:

• Ban Khánh tiết: Chịu trách nhiệm lo liệu nghi thức, sắm sửa lễ vật trang nghiêm, tinh khiết và điều hành hậu cần trong các kỳ tế lễ, giỗ chạp.
• Ban Tài chính: Quản lý quỹ dòng họ, ghi chép sổ sách thu chi rõ ràng, minh bạch và báo cáo công khai trước toàn họ trong các dịp Đại lễ.
• Ban Gia phả: Chịu trách nhiệm bảo quản an toàn cuốn gia phả gốc; thường xuyên ghi chép, cập nhật thông tin của các thế hệ tiếp nối (đinh cước mới sinh, con dâu, con rể, người đã khuất) để mạch nguồn huyết thống được lưu truyền chính xác cho mai sau.

CHƯƠNG III: TẾ TỰ, VĂN HÓA, HIẾU HỈ VÀ KHUYẾN HỌC

Điều 6. Quy định về việc tế tự

Dòng họ duy trì trang nghiêm 3 kỳ lễ trọng đại hàng năm tại Từ đường:

1. Lễ giỗ Quan Thiên thần Bùi Hữu Đạo: Tổ chức trang trọng vào rạng sáng ngày 01/01 âm lịch.
2. Lễ Cầu Yên: Diễn ra vào chiều ngày 02/01 âm lịch nhằm cầu nguyện thần linh, tiên tổ phù hộ quốc thái dân an, phong điều vũ thuận cho con cháu và dân làng.
3. Lễ giỗ Thủy tổ Bùi Bá Đông (Đại lễ hợp kỵ): Tổ chức vào ngày 28/07 âm lịch. Nghi thức bao gồm lễ thỉnh mời thần linh, các bậc tiên tổ; tuyên đọc chúc văn ca ngợi công đức tiên tổ và tổ chức chấm cỗ xôi gà truyền thống.

Điều 7. Bảo tồn di sản và Nhà thờ đại tôn

Mọi thành viên có trách nhiệm bảo vệ, tôn tạo cảnh quan và giữ gìn sự tôn nghiêm của Nhà thờ đại tôn. Đặc biệt trân quý, bảo vệ các cấu kiện gỗ chạm trổ tinh xảo lưu giữ điển tích cổ xưa (như Lã Vọng câu cá, Tô Vũ đi chăn dê, Mai hóa Rồng) - những báu vật truyền đời chứa đựng bài học nhân sinh sâu sắc của cha ông.

Điều 8. Quy tắc ứng xử trong việc Hiếu - Hỉ

• Việc Hỉ (Cưới hỏi): Khuyến khích tổ chức trang trọng, tiết kiệm, văn minh. Con cháu có trách nhiệm báo cáo với tổ tiên (lễ Yết cáo) khi lập gia đình để tổ tiên chứng giám.
• Việc Hiếu (Tang ma, ốm đau): Khi trong họ có người ốm đau, hoạn nạn, Hội đồng gia tộc và bà con họ hàng phải kịp thời thăm hỏi, động viên. Khi có người qua đời, các thành viên cần có mặt tương trợ tang gia, tổ chức tang lễ chu đáo, nghĩa tình.

Điều 9. Khuyến học, khuyến tài và Mừng thọ

1. Dòng họ tự hào tiếp nối mạch nguồn khoa bảng với những người con đạt học vị Tiến sĩ, Giáo sư, Phó Giáo sư. Hàng năm, vào các dịp Lễ Cầu Yên và giỗ Tổ, Hội đồng gia tộc sẽ trích quỹ tổ chức tuyên dương, trao thưởng cho học sinh, sinh viên đạt thành tích xuất sắc, đỗ đạt cao nhằm vinh danh tinh thần hiếu học.
2. Tổ chức Lễ mừng thọ và tặng áo lụa đỏ cho các cụ cao niên trong họ từ đủ 80 tuổi trở lên để tri ân đức dưỡng dục.

CHƯƠNG IV: QUẢN LÝ QUỸ DÒNG HỌ, KHEN THƯỞNG VÀ KỶ LUẬT

Điều 10. Tài chính và Quỹ dòng họ

• Quỹ được hình thành từ đinh tiền thường niên (do Hội đồng gia tộc thống nhất mức thu) và lòng hảo tâm, tự nguyện tiến cúng của con cháu xa gần.
• Quỹ chỉ được chi dùng công khai, minh bạch cho việc hương hỏa, tu bổ nhà thờ, trao thưởng khuyến học, mừng thọ và thăm hỏi ốm đau.

Điều 11. Khen thưởng

Cá nhân, gia đình có thành tích xuất sắc làm rạng danh dòng họ, hoặc có công lao đóng góp lớn trong việc kiến thiết, tôn tạo Từ đường sẽ được Hội đồng gia tộc biểu dương trước linh tọa và ghi danh vào Sổ vàng truyền thống.

Điều 12. Kỷ luật

Những cá nhân vi phạm pháp luật, bất hiếu với cha mẹ, gây mất đoàn kết làm ảnh hưởng đến thanh danh dòng họ sẽ bị Hội đồng gia tộc nhắc nhở, giáo dục. Nếu vi phạm nghiêm trọng sẽ bị khiển trách công khai trước Từ đường để răn đe.

CHƯƠNG V: ĐIỀU KHOẢN THI HÀNH

Điều 13. Hiệu lực thi hành

Bản Tộc ước này đã được toàn thể Hội đồng gia tộc và đại diện các chi phái thông qua, có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký.

Bản Tộc ước được lập thành nhiều bản, lưu giữ cẩn thận tại Nhà thờ đại tôn và trao cho các trưởng chi để tuyên truyền, phổ biến đến từng gia đình. Trong quá trình thực hiện, nếu có điểm không còn phù hợp, Hội đồng gia tộc sẽ họp bàn để điều chỉnh, bổ sung sao cho vừa giữ được nếp nhà, vừa đáp ứng sự phát triển của xã hội.